System elektroenergetyczny przechodzi obecnie jedną z najgłębszych przemian w swojej historii. Dynamiczny rozwój odnawialnych źródeł energii, postępująca elektryfikacja gospodarki oraz rosnąca liczba odbiorców aktywnych zmieniają sposób funkcjonowania sieci dystrybucyjnych.
Oczekiwania wobec operatorów rosną, a infrastruktura, projektowana i budowana w zupełnie innych realiach, musi dziś nadal spełniać swoją funkcję. Właśnie dlatego znaczenie elastyczności sieci podkreślał Wojciech Graczyk, członek zarządu Stoen Operator, w debacie podczas konferencji EuroPOWER.
Transformacja energetyczna sprawia, że punkt ciężkości systemu energetycznego coraz wyraźniej przesuwa się z wytwarzania na dystrybucję. To właśnie sieci stają się dziś elementem, w którym kumulują się napięcia systemowe. W takiej rzeczywistości kluczowe staje się pytanie nie tylko o tempo inwestycji, lecz także o mechanizmy ekonomiczne, które regulują sposób korzystania z infrastruktury.
Struktura taryf dystrybucyjnych jako punkt wyjścia do zmian
Perspektywa operatora systemu dystrybucyjnego pokazuje, że bez zmiany podejścia do taryf trudno mówić o realnym obniżaniu kosztów transformacji. Na zachowania odbiorców oraz ściśle powiązaną z nimi efektywność wykorzystania sieci w znacznym stopniu wpływają opłaty za pobór energii elektrycznej.
– Potrzebujemy pogłębionej dyskusji o strukturze taryf dystrybucyjnych i ich funkcjach w kontekście obniżenia kosztów funkcjonowania całego systemu. Dziś ponad 90 procent kosztów w dystrybucji ma charakter stały, podczas gdy tylko około połowy jej przychodów wykazuje taką strukturę. Wynika to z mechanizmu socjalizacji, czyli przeliczania kosztów stałych na opłaty zmienne – podkreślał w swojej wypowiedzi Wojciech Graczyk. – W efekcie odbiorca zużywający więcej energii finansuje tego, kto zużywa jej mniej. Tymczasem kierunkiem polityki energetycznej jest elektryfikacja gospodarki, czyli wzrost zużycia energii elektrycznej. Socjalizacja obciążeń staje się więc realną barierą dla tego procesu – precyzował.
Moc przyłączeniowa jako rzeczywista wartość systemowa
Jeżeli wskazywany przez eksperta stołecznego operatora systemu dystrybucyjnego cel to obniżenie kosztów transformacji, konieczne jest przywrócenie właściwych proporcji pomiędzy nimi a przychodami w dystrybucji. Oznacza to potrzebę wzmocnienia roli opłat stałych i powiązanie ich z parametrem, który faktycznie generuje wydatki – mocą przyłączeniową.
– Naturalnym kierunkiem jest model, w którym opłaty stałe pokrywają koszty stałe sieci. Podobne rozwiązania od lat funkcjonują na rynku telekomunikacyjnym – im większą przepustowość wybiera klient, tym wyższa jest opłata. W energetyce funkcję tej przepustowości pełni moc przyłączeniowa – mówił ekspert, powołując się na najlepsze praktyki z innych sektorów.
Wojciech Graczyk wskazywał również, że powiązanie opłat stałych z mocą przyłączeniową aktywizuje odbiorców. W takich warunkach sami decydują, ile mocy faktycznie potrzebują. Konsekwencją są optymalizacja po stronie konsumentów, prosumentów i przedsiębiorstw, uwolnione niewykorzystane moce przyłączeniowe oraz możliwość wykorzystania w większym stopniu rozwiązań rynkowych – np. cen dynamicznych, autokonsumpcji czy technologii power to heat.
Dopiero na takim fundamencie możliwe staje się myślenie o elastyczności jako realnym zasobie systemowym, a nie jedynie dodatku do inwestycji sieciowych. Jednak zmiana struktury taryf dystrybucyjnych nie jest celem samym w sobie. Jej znaczenie ujawnia się dopiero w praktycznym funkcjonowaniu sieci, szczególnie w obszarze przyłączeń, gdzie najbardziej odczuwalne są skutki niewłaściwych bodźców ekonomicznych.
Elektromobilność jako test nowego podejścia
Jednym z najbardziej wymagających obszarów dystrybucji energii jest elektromobilność. Nieustanny wzrost liczby punktów ładowania rodzi obawy o stabilność sieci, również w dużych miastach. Jednocześnie to właśnie elektromobilność pokazuje, jak duży potencjał drzemie w rozwiązaniach elastycznych.
Warszawa jest przykładem miasta, w którym te wyzwania już dziś nabierają konkretnego wymiaru. Dla Stoen Operator kluczowe znaczenie ma elektryfikacja transportu publicznego, realizowana we współpracy z miejskimi operatorami.
– Obecnie współpracujemy z naszymi partnerami z obszaru komunikacji miejskiej, by dostarczać energię dla ponad 200 autobusów elektrycznych. Do końca 2026 roku ich liczba przekroczy 350. Zapewnienie odpowiedniego zasilania to wyzwanie zarówno techniczne, jak i organizacyjne – relacjonował zakres prac nad jednym z ważniejszych obszarów rozwoju stołecznego przedstawiciel Stoen Operator.
Zwrócił także uwagę, że w tym kontekście magazyny energii łączone z punktami ładowania stają się rozwiązaniem systemowym. Pozwalają one ograniczyć moce szczytowe pobierane z sieci, stabilizują pracę infrastruktury i otwierają nowe możliwości rynkowe.
– Integracja magazynów energii z punktami ładowania komunikacji publicznej znacząco zwiększa elastyczność systemu. Przynosi korzyści odbiorcom, operatorom ładowania i operatorowi sieci, jednocześnie obniżając koszty jej funkcjonowania – wskazywał zalety takiego podejścia.
Partnerstwo lokalne jako warunek skali
Kluczowe znaczenie w projektach transformacji energetycznej ma zaangażowanie samorządów oraz rozwój modeli współpracy od etapu planowania po realizację inwestycji.
Partnerstwo publiczno-prywatne, współinwestowanie czy lokalne strategie energetyczne to narzędzia, które pozwalają skoordynować rozwój sieci, źródeł, magazynów i odbiorców. Elastyczne podejście do organizacji i własności sieci na najniższych napięciach może dodatkowo przyspieszyć rozwój regionalnych systemów energetycznych, które znajdują swoje miejsce pomiędzy energetyką konwencjonalną a światem prosumentów.
W nowym modelu dystrybucja przestaje być wyłącznie infrastrukturą techniczną. Staje się platformą integrującą regulacje, technologie i lokalne partnerstwa. W tym obszarze przyłączenia, taryfy, elektromobilność i magazyny energii tworzą spójną całość. Ma ona szansę zapewnić efektywny przebieg wszystkich zachodzących w sektorze zmian.
Źródło komunikatu prasowego: Stoen Operator
